Pascal nhìn con người yếu đuối như cây sậy, nhưng là cây sậy có tư tưởng. Chính cái tư tưởng này có sức mạnh vô biên khiến con người, một con vật yếu đuối, bé nhỏ trong vũ trụ có thể chinh phục vũ trụ.
Bộ óc con người quá diệu kỳ, nơi nẩy sinh ra ý tưởng, phát huy ý tưởng, thâu thập ý tưởng và lưu trữ ý tưởng. Ý tưởng con người thật phong phú làm cho đời sống con người thăng tiến, song cũng là mối nguy hại cho con người không nhỏ.
Suy nghĩ, nghiền ngẫm, quy tụ nội dung ý thức nẩy sinh ra tư tưởng. Con người cũng biến nhận xét, phân loại tư tưởng : Tư tưởng tự do hay tư tưởng hạn hẹp; Tư tưởng sáng sủa hay tư tưởng đen tối; Tư tưởng nghịch nhau sinh ra tư tưởng đúng tư tưởng sai; Tư tưởng mình đã biết rồi là tư tưởng cũ, chưa biết quả là tư tưởng mới.
Giá trị về tư tưởng rất khó định lượng. Phao-lô cho biết tiến trình giá trị tư tưởng theo tuổi tác như sau : “Khi tôi còn là con trẻ, tôi nói như con trẻ, tư tưởng như con trẻ, suy xét như con trẻ; khi tôi đã thành nhơn bèn bỏ những điều thuộc về con trẻ.” (I Cô-rinh-tô 13:11).
Con người vẫn có ước muốn hoặc tham vọng gieo trồng tư tưởng để mọi người có lối sống như mình. Nếu mọi người không muốn chấp nhận là có thể xẩy ra đấu tranh tư tưởng. Giới bạo quyền thường dùng phương pháp cưỡng ép học tập cải tạo tư tưởng. Các nước tây phương thường dùng truyền thông, giáo dục để cải tạo tư tưởng một cách ôn hòa. Tư tưởng chớm nẩy, cải tạo dễ. Tư tưởng đã ăn sâu thì việc cải tạo muôn vàn khó khăn.
Con người ở bất cứ trình độ nào,tư tưởng vẫn là nguồn hướng dẫn hành động hiệu nghiệm để giúp con người tiên liệu và sáng tạo. Vũ trụ và con người bắt đầu có ý nghĩa với những hoạt động bắt nguồn từ tư tưởng.
Con người có ý thức phản tỉnh về tình trạng sống còn của mình. Nhìn sự vật chung quanh, con người có ngay sự suy nghĩ về quan hệ giữa người với trời đất, muôn vật, giữa người với người, và cả giữa mình với mình, có quan niệm về ý nghĩa và nghĩa lý của sự sống. Tất cả những điều đó tạo nên một hệ thống tư tưởng để hành động và để thích ứng với điều kiện thời gian và không gian hiện hữu.
Tư tưởng đã tách rời con người ra khỏi mọi sinh vật trong thế gian. Tại sao có sự kiện này ? Tôi tin rằng chỉ vì con người được dựng nên bởi Đức Chúa Trời, Đấng có “ý muốn tốt lành, đẹp lòng và trọn vẹn” (Rô-ma 12:2).
Đức Chúa Trời đã dựng nên con người và ban cho con người có khả năng là suy tưởng, khác hẳn với bản năng sinh tồn của mọi sinh vật. Đức Chúa Trời đã trắc nghiệm cái khả năng suy tưởng đó ngay trong buổi sáng thế. Kinh Thánh chép : “Giê-hô-va Đức Chúa Trời lấy đất nắn nên các loài thú đồng, các loài chim trời, rồi dẫn đến trước mặt A-đam đặng thử xem người đặt tên chúng nó làm sao, hầu cho tên nào A-đam đặt cho mỗi vật sống, đều thành tên riêng cho nó. A-đam đặt tên các loài súc vật, các loài chim trời cùng các loài thú đồng” (Sáng-thế ký 2:19-20). Từ đó, mọi sinh vật, mọi phát minh, mọi diễn biến đều được đặt tên, những tinh tú trên trời được đặt tên, những vi trùng cũng có tên, những phong trào được gọi tên. Nhạc sĩ Vũ Thành An viết nhạc tình không tên cũng phải đặt tên “Bài Không Tên”.
A-đam cũng đã chứng tỏ khả năng suy luận khi bừng tỉnh dậy sau cơn mê, thấy một người như mình mà không giống mình đã được Chúa dựng nên cho mình. A-đam phát ngôn liền : “Người nầy là xương bởi xương tôi, thịt bởi thịt tôi mà ra. Người nầy sẽ được gọi là người nữ, vì nó do nơi người nam mà có” (Sáng-thế ký 2:23). Trong văn hóa Việt ta, hầu hết phái nam đều có thêm một tên cho người con gái mình yêu, “cục cưng”, “cô bé” dẫu cho trường hợp thân thể đẫy đà, “người đẹp” dẫu cho đẹp hay không, hoặc “chim họa mi” chỉ vì giọng nói ngọt ngào thanh tao.
Đã là con người tất phải suy nghĩ, không suy nghĩ không xong, vậy nên :
Làm người suy chín, xét xa Cho tường gốc ngọn,cho ra vắn dài
Làm người phải đắn phải đo Phải cân nặng nhẹ phải dò nông xâu
Làm người mà chẳng biết suy Đến khi nghĩ lại còn gì là thân
Làm người ăn tối lo mai Việc mình hồ dễ để ai đo lường
Ca dao
Có “suy chín, xét xa” mới tránh được hành động theo lối sống kiểu “Sống cái đã, vơ vét cho mình cái đã, hưởng cái đã, còn thì hậu xét”. Có hiểu thấu đáo mới nẩy sinh thái độ sống đứng đắn nghiêm chỉnh của con người, là xác định vị trí của mình tương quan đến trời, đất và con người. Có đắn đo mới biết “chết không hết” và phải làm sao hầu tránh khỏi cảnh “đến khi nghĩ lại còn gì là thân”.
Sau khi loài người phạm tội, “các ý tưởng của lòng họ chỉ là xấu luôn” (Sáng-thế ký 6:5), “xấu luôn” vì tư tưởng vị kỷ với cứu cánh cuộc sống là Danh, Lợi, Quyền. Các “tư tưởng loài người chỉ là hư không.” (Thi-thiên 94:11), “hư không” vì thuộc về đời này, “thế gian với sự tham dục nó đều qua đi” (I Giăng 2:17), và “cứ lầm lạc trong ý tưởng hư không” (Rô-ma 1:21) là hành sự theo “ý tưởng hư không”. Thế giới đã điên đảo với tư tưởng chuyển qua hành động của Hitler, của Staline. Dân Trung Quốc khốn đốn với “Tư tưởng Mao Trạch Đông”. Và để rồi khi “hơi thở tắt đi, loài người bèn trở về bụi đất mình; Trong chính ngày đó các mưu mô nó liền mất đi.” (Thi-thiên 146:4). Biết bao tư tưởng đã biến mất, thay vào đó những tư tưởng mới tiếp nối cũng cùng một loại “tư tưởng hư không”, dầu mang nặng mầu sắc của cụm từ “tự do, nhân quyền và hài hòa”. Trong bình diện một xã hội, những tư tưởng mới trên không chận được sự hỗn loạn về đạo lý con người do những kẻ lợi dụng và giải thích cụm từ trên theo ý tưởng đen tối. Trên bình diện liên hệ giữa các quốc gia, những tư tưởng mới cũng không ngăn nổi chiến tranh, và bất an trên toàn thể thế giới.
Với nền y học và khoa học tân tiến ngày nay, người ta vẫn chưa có cách kiểm soát tư tưởng, chưa có thuốc lành mạnh hóa tư tưởng và chưa có phương thức hữu hiệu nào để hướng dẫn tư tưởng. Vì lý do đó, chúng ta ai nấy đều được tự do suy nghĩ. Ở các nước trong thế giới tự do, hiến pháp bảo vệ tự do bầy tỏ tư tưởng, nhưng không có nghĩa được phép tự do hành động theo tư tưởng mình cho là phải, là đúng. Nhưng trong cuộc sống hằng ngày, ngay cả trong đời sống tôn giáo, chúng ta thường hành động theo ý nghĩ của mình. Chúng ta thường thận trọng trong hành động, nhưng lại ít thận trọng về ý nghĩ, về tư tưởng. Thảm họa trong gia đình, trong xã hội hầu hết do sự suy nghĩ mang tính cách vị kỷ chỉ làm thỏa mãn mình mà ra.
Thưa quý anh chị con cái Chúa,
Chúng ta phải tâm niệm : “Nguyện sự suy gẫm tôi đẹp lòng Ngài” (Thi-thiên 104:34) mới mong hành sự đúng để đem phước hạnh cho mình, gia đình mình và những người chung quanh. Nghĩ sao thường sẽ sống vậy, nên phải thận trọng điều mình suy nghĩ, tư tưởng mình chấp nhận.
