Nhìn một đứa bé nằm trong nôi, bụ bẫm, kháu khỉnh, nhoẻn nụ cười chúng ta thường vuốt má bé và nói : Trông thấy ghét ghê đó. Trường hợp này chúng ta hàm ý đứa bé dễ thương làm sao. Tình cảm con người đôi khi được diễn tả bằng ngôn ngữ theo kiểu nói vậy mà không phải vậy, nói với nghĩa ngược lại. Phải chăng đó là cái hay “rắc rối” của ngôn ngữ nói chung và tiếng Việt nói riêng.
Trong thời gian học ở Tokyo, Nhật Bản, một cậu đàn em đã tâm tình với tôi về hai chữ “ghét” và “yêu”. Cậu nói, có lần cậu hẹn với người yêu sáng chủ nhật, lúc 9 giờ, dẫn cô đi du ngoạn vườn hoa Shinjuku Gyoen. Cậu chắc nàng đã trang điểm kỹ càng, nhoẻn miệng cười trước gương không biết bao nhiêu lần, Thế mà sáng hôm chủ nhật đó, trong lúc ngồi trên xe điện, cậu ngả đầu ngủ quên, khi giật mình tỉnh giấc thì giờ hẹn quá năm phút, xe điện đã ngừng ở một ga khác. Cậu hối hả lên xe điện ngược chiều. Khi đến ký túc xá của cô bạn, cậu vừa nhìn thấy cô, cậu nhận ra ngay mắt cô sụp xuống, hờn dỗi ngoảnh mặt đi chỗ khác, nói nhỏ “em ghét anh”. Và sau khi nhận được lời tạ tội gần sùi bọt mép của cậu, “ghét lại trở thành yêu”.
Yêu thì mặt tươi tắn, lòng vui rộn rã, mắt nhìn đời mầu hồng. Ghét thì mặt đăm chiêu bứt rứt, lòng ngổn ngang như tơ vò, mắt nhìn đòi đầy dấu hỏi. Trong tình cảm con người, yêu thương và vui mừng thường được đánh giá cao, và ta cố công vun bón. Còn giận, buồn, sợ, ghét , muốn (dục), thì thường được coi như cỏ dại, tầm thường, chúng ta cố quên hết.
Thế gian ngày xưa xử dụng tình cảm ghét như thế nào ?
Di-tử-Hà làm quan nước Vệ. Một đêm nghe tin mẹ đau nặng, Di-tử-Hà đã lấy trộm xe vua về thăm mẹ, dẫu biết làm như vậy sẽ bị án chặt chân. Vua hay tin, thầm nghĩ, khen Di-tử-Hà là người con chí hiếu, thưng mẹ đến nỗi không sợ bị chặt chân. Vua càng thêm lòng thương yêu Di-tử-Hà. Rồi một hôm khác, Di-tử-Hà cũng dạo chơi với vua trong vườn. Di-tử-Hà hái được trái đào, ăn ngon quá, bèn trao cho vua. Vua thầm nghĩ, khen : của đang ngon miệng mà biết nhường cho ta. Vua càng thêm lòng yêu Di-tử-Hà.
Chẳng bao lâu, Di-tử-Hà làm điều phật ý vua. Vua nghĩ lại những việc cũ. Di-tử-Hà cả gan lấy xe vua đi, coi phép nước chẳng ra gì. Lại còn ngạo mạn trao cho vua trái đào ăn dở. Càng nghĩ cãng giận và ghét. Vua bèn bắt Di-tử-Hà trị tội.
Cùng một người, cùng một việc, mà khi nghĩ tốt nên yêu, khi nghĩ xấu nên ghét. Người trần thế thường mắc phải.
Khi yêu trái ấu cũng tròn Khi ghét bồ hòn cũng méo.
Tình cảm yêu ghét chi phối tâm não làm cảm nghĩ sai lệch.
Cũng như yêu, ghét khó diễn tả bằng lời, nhưng dễ nhận thấy bằng trực giác. Yêu và ghét tuy là hai chữ trái nghĩa, nhưng đôi khi được dùng chung cho một mục đích, để nhấn mạnh ý nghĩa cho nhau, như Kinh Thánh có chép : “Đức Giê-hô-va, ưa sự chánh trực, ghét sự trộm cướp và sự bất nghĩa” (Ê-sai 61:8) và : “Hãy ghét điều dữ mà ưa điều lành” (A-mốt 5:15). Yêu ghét tương quan, hỗ trợ như vậy. Nhưng đối tượng của ghét không thể được ca tụng. Kinh thánh chép : “Có sáu điều Đức Giê-hô-va ghét, Và bảy điều Ngài lấy làm gớm ghiếc: Con mắt kiêu ngạo, lưỡi dối trá, Tay làm đổ huyết vô tội Lòng toan những mưu ác, Chân vội vàng chạy đến sự dữ, Kẻ làm chứng gian và nói điều dối, Cùng kẻ gieo sự tranh cạnh trong vòng anh em” (Châm-ngôn 6:16-19). Chúng ta thử nghĩ có ai ca tụng : “ Con mắt kiêu ngạo, lưỡi dối trá, tay làm đổ huyết vô tội lòng toan những mưu ác”. Trái lại, con mắt hiền từ, cái lưõi nói ra điều chân thật chính là làn gió mát nhân ái, thường đem lại yêu thương ngọt ngào cho trần thế, mà ai cũng phải kính trọng, tán thưởng.
Theo Kinh Thánh : “Có sáu điều Đức Giê-hô-va ghét …” (Châm-ngôn 6:16), tôi tin rằng có những trường hợp mà tình cảm ghét có thể là sự xác nhận của lương tâm, đối với những điều sai trái, với những tội lỗi mà Chúa đã dạy chúng ta không được phạm. Tình cảm ghét này sẽ không làm gì hại đến thân xác cũng như tinh thần chúng ta, nhưng đem chúng ta đến tâm tình hướng thượng.
Đó là trường hợp chúng ta ghét những lời xảo trá của các tay buôn chính trị, của các tu sĩ giả dạng, dùng lời lẽ ngon ngọt buôn thần bán thánh, tôi tin rằng đó là tình cảm đúng đắn, hợp lý, không phải là cỏ dại. Trong tâm tình đó, chúng ta ghét và cùng nhau xa lánh cặm bẫy của những lời xảo trá, cũng như dùng tình cảm “ghét” đó chỉ để xác nhận lương tâm trong sáng mình cần phải giữ, chúng ta sẽ thấy lòng bình an hơn, đức tin của chúng ta rõ ràng hơn.
Thật oái oăm, ở Hoa Kỳ có không ít người “ưa tội lỗi” hay ít nhất cũng “chẳng coi nặng tội lỗi”. Điều này đã hiện rõ ràng trong vụ “scandal” của ông cựu tổng thống Bill Clinton. Vợ con có đủ, nhưng lại có tính lăng nhăng bậy bạ “nghiện tình dục” (sex addict), thế mà một số không nhỏ dân Hoa Kỳ lại vẫn coi là “chuyện thường”, và chuyện quan trọng của ông ta đối với họ là làm cho kinh tế nước Mỹ đi lên. Lại còn có những tờ báo “lá cải” của Hoa Kỳ có luận lý “Nếu chuyện ông ta làm với cô Lewinski là tội lỗi, thì tội lỗi này là tội lỗi đáng yêu. Tội lỗi đâu đáng ghét cả”. Tội nghiệp cho dân Mỹ, Luận lý và được nghe luận lý theo kiểu yêu tội lỗi “Không đáng yêu sao lắm người thích phạm tội”. Xin thưa ngay, làm gì có tội lỗi đáng yêu. Ông Bill Clinton và một số không nhỏ dân Hoa Kỳ đã bị tội lỗi bắt phục nên : “làm điều mình ghét” (Rô-ma 7:15) đó thôi.
Cũng tại Bắc Mỹ, một số quốc gia ở Trung Nam Mỹ Châu, phần lớn các nước Châu Âu và Úc Đại Lợi Tân Tây Lan, đạo Chúa hầu như đã ăn xâu vào tâm khảm mọi người, thế mà bây giờ, không một nước nào không có tự do đồng tính luyến ái, và thậm chí còn được quốc hội ủng hộ qua các dự luật cấp giấy chứng nhận hôn nhân cho những con người đồng tính luyến ái, trong lúc chúng ta biết họ không bình thường trong vấn đề sức khỏe thể xác và tâm thần, Đó là loại tội lỗi không thể chấp nhận được theo Kinh Thánh. Chúng ta làm sao ưa được những lời nói xảo trá, của những tên buôn bán chính trị ở các quốc gia kể trên trong đó có ông Kevin Rudd nguyên thủ tướng Úc Đại Lợi, ông là người Tin-lành. Trước đây chừng vài tháng (tháng 4 năm 2013), ông vẫn một mực tuyên bố không thể ủng hộ dự luật cấp giấy hôn thú chính thức cho cặp khác giới tính hay đồng giới tính, giống nhau. Lý do vì ông vẫn ủng hộ truyền thống hôn nhân phải là giữa người nam và người nữ, ý ông muốn nói vì ông là người Tin-lành. Vậy mà sau khi thấy chức thủ tướng có thể bị lọt vào tay thủ lãnh đối lập trong kỳ bầu cử ngày 7 tháng 9, ông đã nói ngược lại, ông tuyên bố trong một cuộc tranh luận với thủ lãnh đối lập, hôn nhân đồng tính phải được coi bình đẳng với hôn nhân nam nữ. Kế đến trong một buổi nói chuyện với cử tri, một vị mục sư hỏi ông nghĩ thế nào khi ông là một tín đồ Tin-lành mà lại ủng hộ đồng tính luyến ái. Ông đã trả lời một cách trắng trợn, xảo trá rằng “Có những điều Lới Kinh Thánh không còn thực dụng được ở thời đại này, thí dụ lời : Hỡi các nô-lệ, hãy trung thành với chủ mình. Nếu tin vào lời này, thì cuộc giải phóng nô lệ tại Hoa Kỳ sẽ chằng có một ý nghĩa gì cho nhân loại.”. Xin nói thẳng cùng ông rằng, điều ông cố tình hiểu Kinh Thánh sao có lợi cho danh vọng của mình là điều đáng gớm ghiếc, đáng gét. Nô lệ thời đại này không hiện hữu. Và đó cũng là điều “Ý Chúa được nên”. Những người mà ông gọi là “nô lệ ở Hoa Kỳ” không hiện hữu, họ là những người Phi Châu, bị bọn buôn người cưỡng bách bán sang Hoa Kỳ để làm công cho các nông trại. Và chuyện họ được giải thoát khỏi cảnh cơ cực cũng là chuyện đương nhiên, là chuyện đòi bình đẳng của các dân tộc da mầu sống trên đất Hoa Kỳ.
Tứ ngày theo Chúa, tôi tin rằng, con người là sinh vật duy nhất đã được Đức Chúa Trời ban cho lời nói để phô bày cảm nghĩ, kết nối tương giao. Thế mà trong xã hội, chúng ta cảm thấy không ít người chuyên dùng lời nói để lừa lọc, thủ lợi, hiếp đáp kẻ khác trong tâm tình “chỉ yêu mình và ghét người, mặc kệ người”. Trong những con người đó bông hồng yêu thương hầu như đã chết, bụi gai rậm rạp ghen ghét phát triển không gì kềm hãm nổi.
Nghĩ lại thấy loài vật như gà có vẻ khác những người trên ở điểm này. Khi hai con gà ở khác chuồng, bị nhốt chung một nơi, là chí chóe, là mổ, là đá. Nhưng khi đã quen hơi, quen tiếng thì lại “chung sống hòa bình”. Nếu còn thỉnh thoảng mổ nhau, chẳng qua vì phải tranh nhau miếng ăn, hoặc bị lâm cảnh ”gà nhà bôi mặt đá nhau” do mấy cậu bé tinh nghịch cố tình tạo ra.
Trái lại con người khi mới gặp nhau thì tay bắt mặt mừng, anh anh tôi tôi, chị chị em em. Sau một thời gian quen biết, thấy chẳng lợi lộc được gì, và nhất là khi quyền lợi bị đụng chạm, thì lạnh nhạt với nhau, ghét nhau. Tệ hơn nữa đọi bên kia sơ hở, là bắt bẻ, cạn tàu ráo máng. Theo Kinh Thánh, điều này đã được đề cập tới như sau : “(chúng ta) đáng bị người ta ghét và tự chúng ta cũng ghét lẫn nhau” (Tít 3:3). Chỉ vì loài người đã đi ra khỏi quỹ đạo yêu thương của Đức Chúa Trời mà bước vào một thế giới gian ác của bóng tối. Loài người hầu như khước từ ánh sáng thiên thượng : “tối tăm chẳng hề nhận lấy sự sáng” (Giăng 1:5) mà ham thích sự tối tăm của : “.. chủ quyền, .. thế lực, .. vua chúa của thế gian mờ tối nầy,… các thần dữ ở các miền trên trời ..” (Ê-phê-sô 6:12).
Thưa quý anh chị con cái Chúa,
Xin cho tôi tin rằng chúng ta sẽ cùng nhau bước đi trong quỹ đạo yêu thương của Đức Chúa Trời, sống với sự sáng Ngài dạy, cầu xin sự sáng suốt Chúa ban luôn năng động, không đề cho tình cảm yêu ghét thường tính chi phối tâm não, lảm cảm nghĩ sai lệch. Con mắt lương tâm của chúng ta luôn luôn cần Lời Chúa soi dẫn, hầu cảm nghĩ, nhận thức đứng đắn, giúp tình cảm yêu ghét xoay đúng chiều, cùng biết ghét những lời xảo trá ngược lại với Lời Chúa dạy chúng ta.
